asdas
ცნობილი ადამიანები
ლიახვი
ლიახვი
ლიახვი

2010-10-25 14:59:49



თავდაპირველად მდინარე იყო.
ის იყო ყველგან – მთასა და ბარში, ვარსკვლავებს შორის, უფსკრულებზეც – ვერცხლისფერი ბადეებივით ჩაკიდებული, გრძელიც და მოკლეც, მოღიღინეც და მეხთამტეხელიც, ხან სულაც უტყვი – უჩუმრად მოწანწკარე ნიავსა და ნიავს შორის, როგორც რამე დიდი საიდუმლოს მცველი და იმით დამუნჯებული, ან როგორც ბავშვი – მომავალი ათასი ზაფხულის და დაზამთრების მომლოდინე.
ერთხელ მოვიდა თეთრი ირემი და მდინარეში პირი ჩაყო. მერე ხავერდოვანი ენით ტუჩები მოილოკა.
მდინარეს გააჟრჟოლა. სულ მარილად გამოედინა ჟრჟოლის ოფლი.
ირემმა ყელი მოიღერა და ღრუბლებს გასძახა.
ლიაახვოოო... – ასე გაისმა და მერე ეს ხმა ქვიშასავით ჩამოეცრა ტალღებზე.
ვის უხმობდა თეთრი ირემი?
ეს კითხვა მარილად შერჩა მდინარეს. სამაგიეროდ, ამ ძახილს გაჰყვა და იგრძნო, რომ გზადაგზა იტოტებოდა – ჯერ ნაპირები გამოეყო, მერე მინდვრები, ბილიკები, პატარ–პატარა ჭალები და ამ ჭალებში სახლებიც კი გაჩნდა, სახლებიდან ადამიანები გამოფუსფუსდნენ და ხალიჩებს დაუწყეს ბერტყვა, გეგონება, საღათას ძილიდან ვინმემ გამოაფხიზლაო და, სადაც გაჩერდნენ, იქიდან განაგრძეს, ამდენი ხნის გაყინული წამი გამობერტყეს, გამოამზეურეს.
მდინარემ ძალიან ამოისუნთქა და სიხარულისგან კინაღამ გაშრა.
* * *
ყველაფერი ცოცხალი იყო. ჭიანჭველაც კი – მის წყალში ფეხს რომ ჩადგამდა, ას წელს ცოცხლობდა.
საღამოობით მოადგებოდნენ მის ნაპირს ასწლოვანი მოხუცები, ჩამოსხდებოდნენ ხავსიან ქვებზე და ჩიბუხებს გააწყობდნენ.
იღველფებოდა ძველისძველ ჩიბუხებში მწყერის კვერცხისტოლა ცეცხლი, ხვლიკის ენაზე წიწინებდა, მთების გადაღმა მზე ჩადიოდა. კაცები კი ისხდნენ და ნება–ნება მასლაათობდნენ.
– გეგონება, ამ დილით დავიბადე! – იტყოდა ერთი და მუჭში გვარიანად ჩაიფერფლებდა.
– ყოველდღე უნდა დაუცალო ხელისგული, ჩაგიდებს, – ზემოთ, უხილავ წერტილში ააბჯენდა მზერას მეორე და იმ უხილავის კიდევ ზემოთ რომ ძალა ეგულებოდა, იმაზე ამბობდა.
გამოჩნდებოდნენ ასწლოვანი ქალებიც. ერთი იმათი მიხვრა–მოხვრა უნდა გენახა. გაშლიდნენ კალთას და სამ წყებად დათავთავებულ მოდგმას გადმოიბერტყავდნენ, ოქროს მტვერივით სცვიოდათ შვილთაშვილების ღინღლი.
ერთს ჯიბეში ნიკელის სავარცხელი ედო. ამოიღებდა და დაიდებდა ხოლმე ხელისგულზე, სავარცხელი ჩამავალ მზეს აირეკლავდა, გაქონილ წვერებზე დააჯდებოდა მზის ცხელი წვეთები.
– ეხლა მაინც გაავლე, კაცო, – ეტყოდა მეორე და მდინარისკენ გააშვერინებდა სავარცხლიან ხელს.
ეს წყენით გამოხედავდა. სავარცხელს ტუჩებთან მიიტანდა, გეგონება, ახლა დაუკრავს, ააპრუწუნებსო:
– ხო იცი, ვინახავ. ჩემი პირველი შვილის ყიფლიბანდი ამით ავთალე! – ხრინწიანი ხმით უპასუხებდა და ასწლოვანი ქალებიდან რამდენიმეს გახსენება უჭირდა, რომელი იყო იმ სავარცხლიანის პირველი შვილი.
* * *
კაცი რომ საკალათედ ხეს თლიდა, პატარა შვილი რომ ამ დროს ეზოში, შაბიამნისფერ ბალახზე კოტრიალობდა, ცოლი რომ სამზადში ქვაბებს დასტრიალებდა და ახალმოხვეულ ხინკლებს პირმოკუმული ცხელ წყალში ყრიდა, საიდანმეც თუ ძაღლი გამოვარდებოდა – ლამის პატრონისხელა, ბუთქა ნაგაზი და ბალახში გაგორებულ ბავშვს თბილი თათებით ზედ დაახტებოდა, ან თუ მეზობელი გადმოვიდოდა და ახალ ამბავს ცხელ პურთან ერთად გადმოიტანდა, – წამოდგებოდა ეს, ხის მთლელი, პირჯვრის საწერად რომ სამ თითს შეაწყვილებ, იმ თითებს ისე მოწრუპავდა და ხეივანქვეშ მოსრიალე ნიავს ზევით–ზევით ააყოლებდა:
– ლიააახვოოო, ჩემო და ლია–ხვოოო...
დილის ნამივით კანკალებდა ამ დროს მდინარის მარილი.
მოდიოდა, მინდვრებს და ვენახებს, სოფლებს და ქალაქებს ეფინებოდა.
* * *
სახელი გაუვარდა, კარგი ბუნებისააო, თევზი ორჯერ უფრო ქვირითობს და სარწყავადაც ჩინებულიაო, – ზვრები მოსავალს ვერ ილევენო. მზის თვალივით რაიმეზე ჩამდგარი კი, ვთქვათ, ან ვაშლის წვენად, ან ყურძნისად, – თუ უზმოზე ჩაგეყლაპა, აღარ მოკვდებიო.
ერთმა კაცმა მთელი მისი აღმადაღმეთი ჩამოიარა, ვეება ფურცელზე რუკასავით ჩაიხატა, რუკის ყველა ნიშან–სიმბოლოს სიზუსტით, არც ერთი ტოტი და შენაკადი გამორჩენია, სათავეებამდე აუყვა და ჩამოუყვა, მერე მივიდა შინ, დაისვენა, რუკა გაშალა და, დასვენებული თვალით რომ პირველად დახედა, უცებ შიშისგან თვალები დახუჭა: რუკა კი არა, თავისი თავი ჩაეხატა: ცხვირი, პირი, თმა, ყურებიც კი, თვალები და, ნაიარევი მარჯვენა წარბს ზემოთ, ანუ, სადაც მდინარე სხვა მდინარეს ეტოტება.
მერე დადიოდა და გიჟივით გაიძახოდა: ამას ვერთვი, იმას ვენაკადებიო. დაადო თავი და ერთ აკრძალულ სოფელშიც შევიდა: მე აქ ჩამოვედინები, ჩემი საზღვარი არა წყდებაო.
აიღეს და იმ სოფლელებმა ზედ იმ მდინარეზე ხიდად გადეს. ჯერ ბავშვები გაატარეს, მერე ქალები, ბოლოს – ხიშტებიანი ჯარისკაცები, თან ზედ რეზინის ჩექმებით დაბრაგუნობდნენ, თან ხიშტის წვერებს ტანზე ურჭობდნენ: აბა ეხლა რომელ ადმინისტრაციულ პუნქტზე მოგარტყით, აბა ეხლა რომელ შენაკადზე მოგარჭეთო, – თავიანთ ენაზე ხარხარებდნენ.
გადმოიღეს და საზღვართან დააგდეს.
ღამით გამოვიდა მდინარე, ფრთხილად შეუცურა თავქვეშ ნამიანი ხელი და გამთენიამდე ულოკა ჭრილობები.
დილით მეწისქვილემ იპოვა კაკლის ძირში დაგდებული. რაღაცნაირად მშვიდად მკვდარი იწვა და შიშველ ტანზე რუკასავით ეხატა ლაქები.
– ლიააახვოოოო... – მოგუდულად ღიღინებდნენ სოფლის განაპირა სასაფლაოზე.
ეს პირველი იყო, ვინც თავის სიკვდილით აღარ მომკვდარა.
გეგონება, ყუნწში გადაჭრეს სიკვდილი, კაცთან ერთად დღითიდღე ნაზარდი და ჯერ კიდევ დასამწიფებელი.
ასწლოვანმა მოხუცებმა თავები ჩაქინდრეს – თითქოს შერცხვათ.
* * *
კერპები რომ დაამსხვრიეს, მდინარეში ჩაყარეს და წყალს გაატანეს. მეორე დღეს კი სამოცი ღუნღულა ბავშვი და ერთი იმდენიც – იმათი მშობლები და ნათესავები – ჩადგნენ წყალში და მოინათლნენ.
წააყოფინებდათ ახალგაზრდა მღვდელი ტალღებში თავებს – ჩახედავდნენ მოლაპლაპე კენჭებს და უცებ კენჭები ვარსკვლავებივით იწყებდნენ ნათებას; ამოაყოფინებდათ და – მზის წვენი გასდიოდათ კანიდან.
კიდევ წაყოფდნენ თავს წყალში და ახლა მდინარის წყვილი თვალივით ღვიოდნენ კენჭები. თვალებით ჰკითხავდა მდინარე – შეუდგებით ქრისტესა?
ამოყოფდნენ თავს და – შევუდგებით! – იყო პასუხი.
მესამედაც რო ჩარგეს თავები და, რაც მდინარეში ყველამ სათითაოდ იხილა, იმას ვერ აღწერს ვერავინ და, ან კი როგორ უნდა აღწეროს კაცმა ის, რასაც მეორე კაცი სამუდამო საიდუმლოდ გულში იმარხავს და, ეს საიდუმლოა იმის პირადი მარილი, მარტო მისი, მხოლოდ მისი მაცოცხლებელი.
– შევუდგებით! – მესამედ თქვეს.
მერე გაიშალა დიდი სუფრა, სუფრა მოედო მდინარის მთელ სანაპიროს, გადაიჭიმა ბაღებსა და მინდვრებზე, მოქეიფეებს პირდაპირ რტოებიდან გადმოჰქონდათ სიმწიფით ნახლეჩი ატმები, ხეივნებიდან ყურძენი წვეთავდა, ფეხქვეშ კი ახალი თოვლივით ჭრიალებდა ბალახი.
ქალი – ბრძოლის დროს ალბათ ცოლები არც გახსენდებათ კაცებს?
კაცი – პირველი მე ვკვდები! ჯერ მე. მერე – შენ.
გეგონება, ხასხასა ატამი ედოთ ყურისძირში, ან გეგონება პირველი პაემანი ჰქონდათ – იწვოდნენ ჟრჟოლით.
ჩამოიარა ჭრელთვალება მათხოვარმა და გაუშვირა სათითაოდ სუყველას ხელი. ბლომად ფული ააგროვა, მერე ამოიღო აბგიდან მუყაოს ფიცარი, ზედ შავი ფანქრით რაღაც დაწერა, აღმართა თავს ზემოთ და ყველამ წაიკითხა:
არა ღვთისთვის, არც მტრისთვის.
არამედ – ძმისთვის.
მუნჯი იყო, მაგრამ სავსემთვარეობისას ალაპარაკდებოდა ხოლმე და ბავშვებს სიზმრებს უყვებოდა. იმ ბავშვებიდან ზოგი უფრო გამჭრიახი აღმოჩნდა და სიზმრების ჩაწერას მიჰყო ხელი.
ასე გაჩნდნენ მდინარის პირას მწერლები. ისინი დანარჩენების ხარჯზე ცხოვრობდნენ, მაგრამ არასდროს არავის დაუყვედრებია რამე. მათ ხომ ენა ებარათ.
ენას კი დიდ პატივს სცემდნენ.
რადგან ენა, ყველაზე მეტად, აღნაგობითაც და ხმოვანებითაც, თავიანთ მდინარეს ჰგავდა. მარილი ჰქონდა.
მარილიც ჰქონდა და ყველგანაც შეეძლო ავლა–ჩამოვლა, უსაზღვრო იყო. იქ მოხვდებოდა, სადაც, ადამიანური კანონით, მოხვედრა აკრძალული იყო.
ერთხელ სწორედ ეგრე შეეფეთა იმ აკრძალულ სოფელში ერთ ბიჭს, ძალიან დასიცხულმა პირი როცა მდინარეში წაყო და უცებ მოესმა:
– ლიაახვოოო, ჩემო და ლიაახვოოო...
ელდა ეცა. მტრის ენა იყო. თავი ასწია, ყურები გამოიქექა და მიმოიხედა. ორი ჩიტი კაწრავდა სივრცეს, მეტი არც არსაიდან არაფერი.
კიდევ ჩაყო თავი, ახლა უფრო ხარბად დაეწაფა და, უცებ თითქოს ყურზე ქალმა უკბინა, ტკბილ–მწარედ ჩაესმა:
– ან მომე შენი დანა, ან წამიყვანე თანა.
წამოხტა და სახლამდე უკანმოუხედავად ირბინა. უკან ქალის ხმა მოსდევდა და მტრის ენაზე ესიყვარულებოდა.
სახლში რომ გაეგოთ, დასცინებდნენ ან მოკლავდნენ. იმისაც შეეშინდა, ძილში არ ჩაჰყოლოდა და უნებლიეთ არ წამოსცდენოდა.
იმ ღამით პაპამისი გახდა ცუდად. დიდი ოჯახი იყო, ყველანი იმის სასთუმალთან შეიყარნენ. პაპა ხროტინებდა და სული ნაფლეთ–ნაფლეთ ამოჰქონდა პირიდან. ამას რომ უყურებდა, ბიჭს საიდანღაც ისევ ის ხმა ეძგერა და ის იყო, ამოსაღრიალებლად პირი გააღებინა, უცებ ამ დროსვე გააღო პირი პაპამისმაც, უკანასკნელად ამოსახველებლად და, ეს ბიჭი, შიშით და ელდით გაოფლილი, ზედ პირზე დააცხრა. სიცოცხლეჩაცლილ გვამში მტრის ენაზე ჩააყვირა და პაპას ხავსიანმა ძვლებმა მღვიმის ექოსავით ხმა გამოსცა.
მთელ ტანში, უკვე მკვდარში და სისხლდაწრეტილში, პაპას ეს უცხო ხმა ბურთივით ჩარჩა.
მკვდარმა გაიღიმა და მარცხენა თვალიდან ყვითელმა სითხემ გადმოწვეთა.
ასე გათავისუფლდა ბიჭი მტრის ენისგან. ასე ჩაიყოლა მიწაში პაპამ მდინარის სიმღერა.
* * *
საზღვრებს აქეთ გაწვიმდა.
დაიტბორა ჭალები და ვენახები.
– რა უცნაური ხარ შენ, ადამიანოო, – ტალახში ჩამჯდარიყო და თავის ჭუჭყსა და ოფლში აზელილ მკლავებს ელაპარაკებოდა ასწლოვანი მოხუცი, – ან რისგანა ხარ ნაზელი, ან რისი სული გიდგას, რომ ყველაფერი ცვდება და მიმოდის შენს გარშემო, შენ მაინც დგახარ და სიცოცხლეს არ იშლი. დგახარ და ესე ძველსაც, ესე დაფხავებულს, – ისევ ის სისხლი გაქვს – შურისგან დაგეშილი, შიშით გაწყალებული, მაინც სხვაში გადამდინარე, მაინც სიცოცხლედ მქცეველი. როდემდე იდგები და არ დაირღვევი, ადამიანოო... – თავის ტალახიან მკლავებს ჩაეკითხებოდა და სწორედ ამ დროს შემოუღეს ხის ჭიშკარი.
გაიყვანეს მთავარ მოედანზე, სადაც სხვებიც ჰყავდათ ერთად მოქუჩებული, ქალიან–კაციანად, დიდიან–პატარიანად, შესხეს სატვირთო მანქანებზე და გადახვეწეს.
* * *
– რა მოხდაო, რა ამბავიაო, – იკითხა ნიკელის სავარცხლიანმა მოხუცმა.
– ვერა ხედავ ბებო, გვბომბავენო, ეგრე რამ დაგაყრუაო?
– რაო, რაო? – ხელით მოიჩრდილა ქალმა ღრუბელწაფარებული ცის თაღი.
– ჩქარა, გამოასწარი, ჩვენ გამოგვყევი, თორე, მერე ვინ იცის, რომელიღა ჯარი შემოვა ამ სოფელში, აქედან ვიღა გაგიყვანსო!
მკლავზეც დაექაჩნენ.
იწყინა და თავი ისე ძლიერად გაითავისუფლა, გაუკვირდათ კიდეც, რამხელა ძალა შერჩენიაო. ხელი ჩაიქნიეს და მიატოვეს.
ქალი თავის ოთახში შევიდა, საწოლზე ჩამოჯდა. სახლი ცარიელი იყო, ქარმა დიდი ხანია, შორს გაუფანტა ოქროს მტვერი – მთელი მოდგმა. ხის ტუმბოდან უჯრა გამოაღო. ნიკელის სავარცხელი აიღო, დაყნოსა. რაღა ყიფლიბანდი იმას უნდა შერჩენოდა, მაგრამ სუნი კი ჰქონდა. სამჯერ ძალდატანებული დასმა საკმარისი აღმოჩნდა – ჭიებივით ისედაც ლამის კანსზემოთ ესხდა მაჯაზე ვენები.
საწოლზე ცოტა ხანს ირაკრაკა სისხლმა და მერე ისიც შეწყდა.
* * *
მთელი ღამე ათასი საქმე გამოუჩნდა მდინარეს – ეს ამდენი დაცლილი სახლი, ეს ამდენი მიტოვებული ბაღ–ვენახი, დახოცილებიც, გადაბელილი ხეებივით ალაგ–ალაგ მიმოყრილი. წამოდგა და პირველი სახლიდან ბოლომდე ყველას მიხედა: გამოუსვა მკლავი, გამოხვეტა, გამოწმინდა, კარი საგულდაგულოდ ჩაურაზა, ეზოზეც გადაიარა, მკვდარს ბინა მიუჩინა, ყველაფერს თავისი ხელი დაატყო, ქალივით იტრიალა.
დილით, გვარიანად გათენებულზეღა დაასრულა.
გარშემო ყველაფერზე მისი თაფლისფერი აბრეშუმი იყო წაფარებული.
აბრეშუმქვეშ აღარ ჩანდა საზღვრები.
აღარც სიკვდილი ჩანდა და არც – სიცოცხლე. ყველაფერი ისედაც თავის ძველებურ იერს დაუბრუნდა: როცა თავდაპირველად მდინარე იყო.
ერთადერთხელ გამოჩნდა თეთრი ირემი და ისიც მაშინ, როცა მდინარეს ერთი სახლიდან ახალგაზრდა კაცის გვამის გამოტანა გაუჭირდა. მივიდა, თავით მხრებქვეშ შეუდგა და ისე ააწევინა.
კაცს პირი ღია დარჩენოდა და ტუჩის კუთხეებში მარილის მსგავსი ლაქები ჰქონდა შემხმარი.
ირემმა ზურგზე მოიკიდა. წაატორტმანა.
– ან მომეც შენი დანაო, ან გამომყევი თანაო, – მტრის ენაზე უმღეროდა.
უფრო სწორად, მდინარის ენაზე.
ეს ერთადერთი ენაა სამყაროში, რომელსაც არა აქვს საზღვრები.

დღის სიახლეები
რა მოსწონთ თქვენ მეგობრებს

Alternative content

1522840
1523040 online