asdas
ცნობილი ადამიანები
მძარცველი კულინარი – შტრიხები სტალინის პორტრეტისათვის
ისტორია
მძარცველი კულინარი – შტრიხები სტალინის პორტრეტისათვის

2014-04-16 12:26:10



სტალინის ბიოგრაფია გამოწვლილვით არის შესწავლილი, თუმცა 1905 წლის რუსეთის რევოლუციის დროს მისი კვალი რამდენიმე თვით იკარგება. როგორც ამ ბოლო დროს დადგინდა, სტალინი იმ პერიოდში ბოლშევიკური პარტიისთვის ფულს შოულობდა და სტავროპოლის ბანკის ძარცვაშიც მიიღო მონაწილეობა. ამის შემდეგ კი რამდენიმე თვე სასტუმრო "კალუგაში" იმალებოდა და მზარეულად მუშაობდა.
ძარცვა ქართულად
1905 წლის ივლისში ჩრდილოკავკასიის წყნარი გუბერნიის დედაქალაქი, სტავროპოლი, არნახულმა ამბავმა შეძრა: მთავარ პროსპექტზე განგსტერები გამოჩნდნენ. მანამდე ამ ქალაქში კრიმინალური ქრონიკა მთვრალებს შორის ჩხუბის ან მაღაზიიდან წვრილმანი ქურდობის აღწერით შემოიფარგლებოდა, ეს მოვლენა კი, თავისი მასშტაბით, ნამდვილად დედაქალაქის "შესაფერისი" დანაშული იყო.
ბანკის გაძარცვაზე ადგილობრივი გაზეთი "ჩრდილოეთ კავკასია" წერდა:
"2 ივლისს, დღის პირველ საათზე, სახელმწიფო ბანკზე გაძარცვის მიზნით მოხდა შეიარაღებული თავდასხმა: აღმოსავლური გარეგნობის ექვსი პიროვნება შევიდა სახელმწიფო ბანკში, ერთი მათგანი კიბესთან დარჩა რევოლვერით ხელში, დანარჩენებმა სალაროს მიაშურეს. ერთ–ერთმა მძარცველმა იარაღი დაადო მოლარეს და ფული მოსთხოვა, სხვები სეიფისკენ გაემართნენ. ბანკის თანამშრომლები და კლიენტები პანიკამ მოიცვა, რამდენიმე მოხელემ ფანჯრიდან გადახტომა მოახერხა და შველას ყვირილით ითხოვდა.
ბოროტმოქმედები მოვლენების ასეთმა განვითარებამ დააბნია. ისე, რომ მნიშვნელოვანი არაფერი წაუღიათ, სწრაფი ნაბიჯით დატოვეს ბანკი და სხვადასხვა მიმართულებით დაიფანტნენ. სამნი ზემო ბაზრისკენ გაემართნენ, სადაც ორი პოლიციელებმა დააკავეს, მესამე კი ერთი საათის შემდეგ იუნკრების სასწავლებლის პარკში იპოვეს. საღამოს ბულვარში პოლიციის ბოქაულმა მეოთხე მძარცველი შეიპყრო. ყველანი ქუთაისის გუბერნიის ქალაქ ოზურგეთის მცხოვრებლები აღმოჩნდნენ. დანარჩენების დასაჭერად პოლიცია ენერგიულ ზომებს იღებს".
სამი დღის შემდეგ იმავე გაზეთის ახალ ნომერში ნიუსი დაიბეჭდა:
"გუშინ, 4 ივლისს, ქვემო ბაზართან დაკავებულია კიდევ ერთი ბანკის მძარცველი – ივანე დოლიძე". დარჩენილი ერთი ბოროტმოქმედი თითქოს მიწამ ჩაყლაპა, ვეღარ იპოვეს. მის ვინაობას ვერასოდეს გავიგებდით, რომ არა ერთი უცნაური დამთხვევა.
ილია სურგუჩოვის მოგონება
სტავროპოლის ქვედა ბაზრის მიმდებარედ ქალაქის ერთ–ერთი ყველაზე ღირსშესანიშნავი სასტუმრო "კალუგა" იდგა. მისი მფლობელი – ცნობილი კომერსანტების, სურგუჩოვების ოჯახი – სასტუმროს ერთ–ერთ ფლიგელში ცხოვრობდა. სწორედ იმ ზაფხულს ოჯახს პეტერბურგიდან ჩამოსული უფროსი ვაჟი, ილია სტუმრობდა. მან სტავროპოლის სასულიერო სემინარიის დამთავრების შემდეგ მღვდლობაზე უარი განაცხადა და რუსეთის იმდროინდელი დედაქალაქის უნივერსიტეტის აღმოსავლეთმცოდნეობის ფაკულტეტზე ჩაირიცხა. რევოლუციური ქაოსის გამო კი უნივერსიტეტი დროებით დაკეტეს.
მოვლენებს წინ გავუსწრებთ და ვიტყვით, რომ ილია სურგუჩოვი ლიტერატურულ წრეებში საკმაოდ ცნობილი მწერალი იყო. მისმა მოთხრობებმა, რომანმა და პიესებმა რამდენიმე წელში მას წარმატება მოუტანა. ოქტომბრის რევოლუციის დროს პარიზში წავიდა ემიგრაციაში და მხოლოდ 1953 წელს, სტალინის გარდაცვალების შემდეგ, გაბედა, მკურნალი ექიმისთვის ბელადთან მისი რამდენიმეთვიანი მეგობრობის ისტორია გაემხილა.
ილია სურგუჩოვის სიკვდილის შემდეგ მიუნჰენის ჟურნალში დაიბეჭდა მისი პიესა "ჩახოხბილი" და ექიმის მოგონებები. აი, რას წერს ის:
"ერთხელ, სტუდენტობის დროს, საზაფხულო არდადეგებზე პეტერბურგიდან სტავროპოლში დავბრუნდი. სადილის შემდეგ მამაჩემი დასასვენებლად გავიდა საძინებელში, მე კი სამზარეულოში დავრჩი და წიგნის კითხვა გავაგრძელე. კარზე დააკაკუნეს, გავაღე და თვალწინ კავკასიური იერის ახალგაზრდა პიროვნება წარმომიდგა.
– რა გნებავთ?
– ნება მიბოძეთ, წარმოგიდგეთ, იოსებ ბესარიონის ძე ჯუღაშვილი. გუშინ ჩამოვედი ტიფლისიდან, პოლიცია მდევნის, გარკვეული დრო მჭირდება, რომ არალეგალურად ვიცხოვრო. თქვენი სახლი ამ მხარეში ერთ–ერთი ყველაზე საიმედოა, ჩამშვებები აქ ფეხის მოდგმას ვერ ბედავენ. მზარეულად ხომ არ ამიყვანდით, შესანიშნავად ვერკვევი კულინარიაში.
მე მამასთან გავედი.
– ვიღაც ჯუღაშვილია, არალეგალი, მზარეულობას გვთავაზობს...
– აბა, ჰკითხე, ყარსულად მომზადებული მწვადი თუ ეხერხება და მივიღოთ...
ქართველი არალეგალი სამუშაოდ დავტოვეთ. მხოლოდ ერთი პირობა ითხოვა – სადილის შემდეგ წავიდოდა ქალაქში და ვახშმამდე ერთი საათით ადრე დაბრუნდებოდა. ერთი პატარა ჩემოდანი ჰქონდა პირადი ნივთებით, სულ ეს იყო მისი ავლა–დიდება. კერძებს მშვენივრად ამზადებდა, მამა ძალიან კმაყოფილი იყო. მასთან ერთად საღამოობით თეატრში დავდიოდი, იქიდან ღვინის სარდაფს ვსტუმრობდით და კახურ ღვინოს ვსვამდით. კარგი მოსაუბრე იყო, თუმცა პოლიტიკაზე არ ვლაპარაკობდით: მე არ მაინტერესებდა, მას კი ერიდებოდა. ხშირად "ვეფხისტყაოსნიდან" ნაწყვეტებს კითხულობდა ქართულად და თან გვითარგმნიდა.
ერთხელ, როცა სამზარეულოში შევედი, არც მზარეული დამხვდა და აღარც მისი პატარა ჩემოდანი".
არაფერი, ფაქტების გარდა
ეს მონაყოლი ერთადერთი ვერსიაა 1905 წელს სტალინის ადგილსამყოფელის შესახებ. სტალინი რომ ბანკების ძარცვაში მონაწილეობდა, ამაზე მაშინაც ბევრს ლაპარაკობდნენ, არალეგალ რევოლუციონერებს ხომ ფული მუდმივად სჭირდებოდათ. კონკრეტულად კი არავის ჰქონდა ფაქტები, რომ სწორედ სტალინი ძარცვავდა ბანკებს.
ილია სურგუჩოვის პიესაში "ჩახოხბილი", რომელიც 1953 წელს გამოქვეყნდა, დეტალურად არის აღწერილი სტალინის კულინარიული ოსტატობა და ერთ–ერთ დიალოგში ასეთი სიტყვებია: "გახსოვს, სახაზინო ბანკი რომ გავძარცვეთ...".
კავშირი სტავროპოლთან
უცნაურია, მაგრამ სტალინმა 1917 წელს დამფუძნებელ კრებაზე საკუთარი თავი დეპუტატად მაინცდამაინც სტავროპოლიდან წარადგინა. ამ ქალაქში კიდევ ბევრი რამ გაგახსენებთ სტალინის წარსულს.
ქალაქში ორივე შენობა – ბანკიც და სასტუმროც, რომელიც სტალინის სახელთან არის დაკავშირებული, დღემდეა შემორჩენილი. ბანკში მწერალთა კავშირის ადგილობრივი განყოფილებაა განთავსებული. სწორედ მწერალმა არ გასცა და გადაარჩინა სტალინი დაპატიმრებას. საინტერესოა, რომ ქალაქის შემაღლებულ ადგილზე მდგომი სტალინის ძეგლი, რომელიც შემდეგში აიღეს, სწორედ ბანკის შენობას გადაჰყურებდა. რაც შეეხება სასტუმროს, სადაც სტალინი კულინარიულ შედევრებს ამზადებდა, ახლა იქ საცხოვრებელი სახლია.
მოამზადა კობა ბრეგვაძემ, ჟურნალი სარკე 


სიახლეები
დღის სიახლეები
რა მოსწონთ თქვენ მეგობრებს

Alternative content

1522472
1522672 online