asdas
ცნობილი ადამიანები
მიხეილ ჯავახიშვილის ცოლი ქმრის დახვრეტის შემდეგ სახლიდან აღარ გასულა
"დაპატიმრების დღეს ლუბამ მეუღლეს უთხრა, ხომ გეუბნებოდი, რომ ბერია ამას არ გაპატიებდაო"
მიხეილ ჯავახიშვილის ცოლი ქმრის დახვრეტის შემდეგ სახლიდან აღარ გასულა

2014-11-18 01:39:37



"საქართველოს მწერალთა მეოთხე ყრილობაზე მთელი ოჯახი მიგვიწვიეს. ბუნებრივია, დედამ წამოსვლაზე უარი განაცხადა. მე, ქეთევანი და რადიანების ოჯახი წავედით. დაძაბულები ვისხედით. ვასილ მჟავანაძემ გამოაცხადა, რომ ტიციან ტაბიძე, მიხეილ ჯავახიშვილი და პაოლო იაშვილი რეაბილიტირებულნი იყვნენ, როგორც რეჟიმის მსხვერპლნი. იქუხა ტაშმა, ყველა ფეხზე ადგა. ბევრი გვილოცავდა, ზოგი ტიროდა. იყო ერთი ხმაური. მე გაოგნებული ვიდექი – ის ხალხი გვილოცავდა, ვინც ადრე ჩვენთან სიახლოვეს ერიდებოდა", – წერს ქართველი მწერლის, მიხეილ ჯავახიშვილის ქალიშვილი, რუსუდანი თავის მოგონებების წიგნში. ამ დღემდე კი იყო ტკივილი, ტანჯვა...
მიხეილ ჯავახიშვილი 1937 წელს დააპატიმრეს და ტერორისტობისა და 40 ქვეყნის ჯაშუშობის ბრალდებით გაასამართლეს. რამდენიმე კვირაში კი დახვრიტეს. შინსახკომმა მისი ოჯახიდან თითქმის ყველაფერი წაიღო. მწერლის უფროსმა ქალიშვილმა, ქეთევანმა, უშიშროების თანამშრომლებს სთხოვა, აქედან რამდენიმე ნივთი ჩემი შეძენილია და ესენი მაინც დამიბრუნეთ, მაგალითად, საწოლიო. მათ კი უპასუხეს, ჯავახიშვილებმა მადლობა თქვით, რომ ჰაერს სუნთქავთო.
მწერლისა და მისი ოჯახის ბედზე "სარკეს" მიხეილ ჯავახიშვილის სახლ–მუზეუმის დირექტორი, მწერლის შვილიშვილი ნუგზარ ერისთავი ესაუბრა.
ჯავახიშვილების ტრაგედია
ნუგზარ ერისთავი, მიხეილ ჯავახიშვილის შვილიშვილი:
– მიხეილი ბორჩალოს მაზრაში, სოფელ წერაქვში დაიბადა საბა ადამაშვილისა და ელენე ბურნაძის ოჯახში. დაბადებიდან ერთ კვირაში, მიქაელ მთავარანგელოზის დღეს მონათლეს და მიხეილი ამიტომ დაარქვეს. გვარის ისტორია კი ასეთია: მათ წინაპარს, გვარად ჯავახიშვილს, ქართლში კაცი შემოაკვდა და იძულებული გახდა, იქაურობას გასცლოდა. მიხეილის ოჯახი ბორჩალოში გადავიდა და გვარად ადამაშვილი აიღო, რადგან პაპამისს ადამა ერქვა. როცა მწერალი გახდა, ნაწარმოებებს თავისი ნამდვილი გვარით, ჯავახიშვილით აქვეყნებდა.
საბას და ელენეს 7 შვილი ჰყავდათ: მიხეილი, ტასო, მელანო, მაყვალა, ფრიდონი, სოფიო და იოსები. იოსები ერთი წლის ასაკში გარდაიცვალა. ფრიდონი კი 1937 წელს, მიხეილის დახვრეტამდე რამდენიმე თვით ადრე დახვრიტეს. უფრო ადრე კი დედა და და მოუკლეს. სახლში მთვრალი თანასოფლელი ბიჭი შეუვარდათ, რომელსაც გოგონა უყვარდა, ის კი გრძნობაზე უარით პასუხობდა. იმ ღამეს გოგოს მოტაცება მოინდომა. დედა ქალიშვილს ჩაებღაუჭა, არ ატანდა. რომ ნახა, ქალს ვერ წაიყვანდა, დედა–შვილს თავში ნაჯახი ჩაარტყა და დახოცა.
მწერალი იმ დროს ყირიმში ეკონომიკის სპეციალობას ეუფლებოდა და ამ ტრაგედიის შესახებ არაფერი იცოდა. ერთხელ მის ერთ–ერთ ქართველ მეგობარს სამშობლოდან ამანათი ჩამოუვიდა, რომელიც გაზეთში იყო შეხვეული. მიხეილმა ეს გაზეთი შემთხვევით გაშალა და წაიკითხა, რომ ბორჩალოში მცხოვრებ ჯავახიშვილებს დიდი უბედურება დაატყდათ თავს, ოჯახში ქალი და მისი შვილი მოკლეს. ამ ამბის გაგების შემდეგ სწავლა მიატოვა და სამშობლოში დაბრუნდა. ყირიმიდან პირდაპირ დედისა და დის საფლავებზე მივიდა. ამ საშინელმა ტრაგედიამ მთელ მის ცხოვრებაზე იქონია გავლენა. მას მერე სწავლა აღარ გაუგრძელებია. მამამისიც ამ უბედურებას გადაჰყვა.
ცხოვრების თანამგზავრი
– მიხეილმა მომავალი მეუღლე, ლუბა ჯაჭვაძე, 1912 წელს გაიცნო და მალე იქორწინეს. ერთმანეთი პირველად წმინდა ნინოს დღესასწაულზე, საყდარში ნახეს. ზუსტად ერთი წლისთავზე იმავე ტაძარში ჯვარი დაიწერეს. მათი უფროსი ქალიშვილი, ქეთევან ჯავახიშვილი, იხსენებდა: "მამა ყოველთვის პატივისცემით და თავაზიანად ექცეოდა დედას. მის აზრს ანგარიშს უწევდა და აფასებდა. დედაჩემის მიმართ ალერსიანი და თბილი დამოკიდებულება ჰქონდა. არ მახსოვს, მისთვის ოდესმე უხეში ან ხმამაღალი სიტყვა ეთქვას".
ოჯახი რომ შექმნეს, მიხეილი 33 წლის იყო, ლუბა კი – 23–ის. ქორწინებიდან მალევე ქეთევანი შეეძინათ, რუსუდანი (დედაჩემი) კი ცოტა მოგვიანებით გაჩნდა. მიხეილს პირველიც ბიჭი უნდოდა და მეორეც, თურმე ვაჟისთვის არსენას დარქმევას აპირებდა.
"ბერია ამას არ გვაპატიებს"
– მიხეილ ჯავახიშვილის დევნა მას შემდეგ დაიწყეს, რაც სამწერლო ასპარეზზე აქტიურად გამოვიდა. საბჭოთა ხელისუფლებამ პირველად 1923 წელს დააპატიმრა, რადგან ეროვნულ–გამათავისუფლებელ ბრძოლაში აქტიურად იყო ჩართული. იმ წლებში აქცენტი უფრო მეტად სამხედრო პირებსა და ამბოხებულებზე ჰქონდათ გადატანილი და მწერლებს ნაკლებად ერჩოდნენ, ამიტომ სერგო ორჯონიკიძემ ის მალე გაათავისუფლა.
1936 წელს მოსკოვში საქართველოს კულტურის დღეები ჩატარდა და იქ მიხეილიც გამოვიდა. ორჯონიკიძეს უკითხავს, ეს კაცი ვინ არისო. ქართველ ექიმს, გვარად ყიფშიძეს კი უპასუხია, ეს ის ჯავახიშვილია, შენ რომ გადაარჩინეო. მაშინ ბაბუაჩემი სტალინსაც შეხვდა, მედლითაც დააჯილდოვეს. ერთი წლის შემდეგ კომუნისტებს მისი აქტიურობა ეროვნულ მოძრაობაში ისევ "გაახსენდათ" და...
მიხეილი კომუნისტურ რეჟიმს ვერაფრით შეეგუა და მათ ქმედებებზე ვერც თვალი დახუჭა. ძალიან განიცდიდა ქვეყანაში არსებულ მდგომარეობას. თავის უბის წიგნაკში ერთგან ასეთი ჩანაწერიც აქვს გაკეთებული: "ვაი, ჩვენი ბრალი! მშველელს ვინ სჩივის, შემბრალებელიც აღარ გვყავს". ის პირდაპირი ადამიანი იყო და სიმართლეს ყველას პირდაპირ ეუბნებოდა. განსაკუთრებით არ სწყალობდა ცკ–ის პირველ მდივან ლავრენტი ბერიას და ეს ბერიამაც კარგად იცოდა.
ბებიაჩემი ხშირად იხსენებდა იმ ფაქტს, როდესაც ოპერის თეატრში ბერიას ცოლს შეხვდა. მას ლუბასთვის უთქვამს, ჩვენ ხომ თქვენთან ახლოს ვცხოვრობთ და ერთხელ გვესტუმრეთ, ძალიან გაგვახარებთ, ლავრენტი თქვენს ქმარს დიდ პატივს სცემს, სამსახურიდან დაღლილი როცა ბრუნდება, მას მიხეილის წიგნს, "არსენა მარაბდელს" ვუკითხავო. ლუბამ ქმარს ამ მიწვევის შესახებ უთხრა, მაგრამ მან ბერიების ოჯახში სტუმრობაზე კატეგორიული უარი განაცხადა. ბებიაჩემს მაშინ ასეთი სიტყვები უთქვამს: "ხომ იცი, ბერია ამას არ გვაპატიებს". ბერია მიხეილისგან უპატივცემულობას გრძნობდა. როგორც ბებო ამბობდა, ბაბუა სწორედ ამან შეიწირა, ბერიამ ეს არ აპატია.
ბრძოლა ტაძრის გადასარჩენად
– სანამ ბაბუას დაიჭერდნენ, მანამდე ის თავის რამდენიმე კოლეგასთან ერთად ბერიას კაბინეტში ესტუმრა. კომუნისტებმა მაშინ მეტეხის ხიდთან მდებარე წმინდა შუშანიკის სახელობის ეკლესია დაანგრიეს. ბაბუამ და სხვა საზოგადო მოღვაწეებმა ბერიას უსაყვედურეს, კულტურული ძეგლის მიმართ ასეთი ვანდალიზმი გაუმართლებელიაო და მისი აღდგენა მოსთხოვეს. ქეთევანი იხსენებდა, რომ იმ დღეს მამამისი სახლში სახეალეწილი დაბრუნდა და ცოლს უთხრა, რომ ბერია ამის გამო შურს იძიებდა. სხვათა შორის, ეს ეპიზოდი რეჟისორმა თენგიზ აბულაძემ თავის ფილმში, "მონანიებაში" გამოიყენა. გადაღებების პროცესში დეიდაჩემს შეხვდა და დაწვრილებით გამოჰკითხა, რა იცოდა იმ შეხვედრის შესახებ. ასე შევიდა მიხეილის ცხოვრების ეს ეპიზოდი ცნობილ ფილმში.
მიხეილი ქვიშხეთში დააპატიმრეს, სადაც ის ოჯახთან ერთად ისვენებდა. როცა უშიშროების სამსახურის თანამშრომლები მივიდნენ, სასოწარკვეთილმა ლუბამ ქმარს უთხრა, ხომ გეუბნებოდი, რომ ბერია ამას არ გაპატიებდაო. იმ დღის შემდეგ ოჯახს მიხეილი აღარ უნახავს.
აწიოკებული ოჯახი
– მიხეილის დაპატიმრების შემდეგ მათ სახლში კრიტიკოს შალვა რადიანის ოჯახი შეასახლეს და ასე ერთად კარგა ხანს იცხოვრეს. რეაბილიტაციის შემდეგ რადიანებს ბინა იქვე ახლოს, ქიაჩელის ქუჩაზე გადასცეს. მიხეილ ჯავახიშვილი და მისი შემოქმედება კი ქართველ საზოგადოებას დაუბრუნდა. მისი მოთხრობები სასკოლო სახელმძღვანელოებში შეიტანეს. რეაბილიტაციამდე კი მიხეილის მეუღლემ და მისმა შვილებმა თითქმის 20 წელი დიდ სტრესში გაატარეს. მიუხედავად იმისა, რომ ბაბუას უამრავი მეგობარი ჰყავდა, მისი დახვრეტის შემდეგ მის ცოლ–შვილს აღარავინ გაჰკარებია. უფროსი ქალიშვილი – ქეთევანი მაშინ სტუდენტი იყო და შვილიც ჰყავდა, უმცროსი, რუსუდანი კი მხოლოდ 7 წლის გახლდათ. ქეთევანს მამის გამო ინსტიტუტშიც პრობლემები შეექმნა.
მიხეილის დაპატიმრების დღიდან ლუბა ელოდა, რომ მას და მის შვილებსაც გადაასახლებდნენ. მათ ეს შიში კარგა ხანს გაჰყვათ. არავინ იცის, რატომ, მაგრამ კომუნისტები მხოლოდ მწერლის დახვრეტას დასჯერდნენ, ოჯახს მეტად აღარ შეხებიან. ბებიაჩემი ქმრის დახვრეტის დღიდან პროტესტის ნიშნად გარეთ აღარ გადიოდა, ოთხ კედელშუა ჩაიკეტა და ასე იყო სიცოცხლის ბოლომდე. მიუხედავად ასეთი დიდი ტრაგედიისა, მან 90 წლამდე იცოცხლა და 1981 წელს გარდაიცვალა.
ყველას უკვირდა, რომ ასეთი ტანჯვის მიუხედავად, ლუბამ და მისმა შვილებმა ხანდაზმულობამდე მიაღწიეს. მე ამას იმით ვხსნი, რომ ტრაგედიამ და გაჭირვებამ ისინი უფრო ძლიერები გახადა...
...
რუსუდან ჯავახიშვილი მოგონებების წიგნში წერს: "მახსოვს 14 აგვისტოს საშინელი დილა. მაშინ ქვიშხეთში ვისვენებდით. მამა რამდენიმე დღის ჩამოსული იყო და მეორე დღეს სოჭში მიდიოდა სამკურნალოდ. როცა სახლში ჩეკისტები დაგვადგნენ, ჩვენ პანიკაში ჩავვარდით, მამა კი მშვიდად ადგა, ჩაიცვა და ჩემს დას საგზური გადასცა მწერალთა კავშირში დასაბრუნებლად. ყველას დაგვემშვიდობა. კიბე ჩაიარა. ეზო გადაჭრა და შემდეგ აღარ მახსოვს – დამეკარგა, თვალს მიეფარა. იმ დღესვე ავიბარგეთ და თბილისში წამოვედით.
ჩვენს ბინაში ვერ შევედით, რადგან კარი დაელუქათ. ეტყობა, ამაზე წინასწარ იზრუნეს. მეტი გზა არ გვქონდა, შუშაბანდში დავბინავდით. ძალიან მძიმე მოსაგონარია ის ღამეც და შემდგომი ჩვენი ცხოვრებაც...
2 თვის შემდეგ ორი შინსახკომელი მოვიდა, კარს ლუქი ახსნეს, ოთახები დაიარეს და დაიწყეს ბინის აღწერა. მგონი, ერთი კვირა დადიოდნენ, ყველაფერი გადმოაქოთეს. იატაკზე ეყარა წიგნები, ხელნაწერები, უბის წიგნაკები. ჩემს დას შეუთავაზებია – ეს მიმოფანტული ქაღალდები ხელს შეგიშლით, ამიტომ აბაზანაში გავიტანო. ნება დართეს. რა იცოდნენ, რა ღირებული ქაღალდები იყო. მე და რამაზიც შეგვიშვეს და ჩვენც ვეხმარებოდით წიგნების გატანაში. ასე ნელ–ნელა გავიტანეთ მთელი არქივი...
რამდენიმე ხნის შემდეგ ჩვენს სახლში შემობრძანდნენ კრიტიკოსი შალვა რადიანი და მისი მეუღლე ქეთევან ირემაძე. მათ მისცეს სამი ოთახი და თან შესთავაზეს, თუ გნებავთ, ამათ გავასახლებთ და მეოთხე ოთახიც თქვენ დაგრჩებათო. ბატონ შალვას უპასუხია, ჩვენ სამი ოთახიც გვეყოფაო. მალე შინსახკომიდან მოვიდნენ და ჩვენი ავეჯი და ანტიკვარული ნივთები წაიღეს. ქალბატონმა ქეთევანმა შემდგომში დედაჩემს უამბო, მწერალთა კავშირში ერთი ამბავი იყო ატეხელი, თქვენი ბინა ბევრს უნდოდა, მაგრამ ჩვენ მოგვცეს, როგორც ახალშეუღლებულებს, შალვა ფიქრობდა, რომ ჩვენი აქ ყოფნით ოჯახს ხელი უფრო შეეწყობოდა, ვიდრე სხვა რომ შემოსულიყოო...
რადიანები ყველანაირად გვიწყობდნენ ხელს. ბატონმა შალვამ სამზარეულო მთლიანად ჩვენ დაგვითმო. ქალბატონმა ქეთევანმა კი ერთხელ დედაჩემს კაბის შეკერვა სთხოვა. ძალიან ლამაზი კაბა გამოვიდა. შემდეგ გაიგეს მისი კარგი ხელის ამბავი და დედას საარსებო წყარო გამოუჩნდა. 17 წელი ოჯახი კერვით შეინახა...
მინდა, ერთი ამბავი გავიხსენო. სანამ ჩვენს ნივთებს წაიღებდნენ, რადიანებისთვის შეუთავაზებიათ, თუ რამე ნივთი მოგწონთ, შეისყიდეთო. ბატონი შალვას მეუღლემ ჭურჭელი ჩვენ შეგვასყიდვინა, შინსახკომში კი ეგონათ, რადიანებმა იყიდეს. ასე ვიყიდეთ ჩვენივე ჭურჭელი ხელმეორედ. ომის დროს, ძალიან რომ გაგვიჭირდა, ის სერვიზები გავყიდეთ...
დედაჩემმა დიდხანს, 90 წლამდე იცოცხლა და 1981 წლის 26 თებერვალს გარდაიცვალა... ერთადერთი, რითაც მან თავისი პროტესტი გამოხატა, ის იყო, რომ მეუღლის დაპატიმრების შემდეგ სახლში ჩაიკეტა და გარეთ აღარ გასულა. საზოგადოებას გაემიჯნა, ზურგი უბრუნა, რადგან გული ჰქონდა ნატკენი ბოროტი ადამიანებისგან. ბოლომდე იმ სამყაროში დარჩა, სადაც ბედნიერი იყო. მისი ასეთი განდგომა დაღუპული მეუღლის მიმართ გაუნელებელი სიყვარულისა და დიდი პატივისცემის გამოხატულებაც გახლდათ. მისი გარდაცვალების შემდეგ დედაზე ასე ითქვა: "ცხოვრობდა ამქვეყნად, როგორც ხალხის მტრის ცოლი, ამ სოფლიდან კი წავიდა, როგორც დიდი ერისკაცისა და მწერლის მეუღლე".
შთამომავლობა
– დეიდაჩემი, ქეთევანი, 1985 წელს გარდაიცვალა, დედაჩემი – 2 წლის წინ. ერთი დეიდაშვილი მყავდა – რამაზ შიშნიაშვილი, რომელსაც დიაბეტი სჭირდა და რამდენიმე წლის წინ წავიდა ამქვეყნიდან. მას მეუღლე და ქალიშვილი დარჩა. მიხეილი რამაზის დაბადებას მოესწრო.
მე ერთი ძმა მყავს, ლაშა. დაოჯახებული არ არის. მე ოთხი ქალიშვილი მყავს, ორი პირველი ქორწინებიდან, ორი – მეორე ქორწინებიდან. ისე მოხდა, რომ მიხეილის შთამომავლებს წერის ნიჭი არ აღმოაჩნდათ, თუ არ ჩავთვლი დეიდას, რომელმაც არქივი დაამუშავა და მამამისზე წიგნები დაწერა.
მიხეილ ჯავახიშვილის სახლ–მუზეუმს თავიდან დედაჩემი ხელმძღვანელობდა. 2002 წლიდან კი აქაურობას მე ვპატრონობ. ბაბუაჩემის სამუშაო ოთახში ყველაფერი ისეა მოწყობილი, როგორც მის დახვრეტამდე იყო. ჩვენთან სტუმრები ხშირად მოდიან, მათ შორის არიან მწერლები, ლიტერატორები, მკვლევრები, სტუდენტები. ჩვენთან კულტურულ–საგანმანათლებლო ღონისძიებები ხშირად ტარდება. ამ სახლში ბაბუჩემის სული ისევ ტრიალებს.
თეონა კენჭიაშვილი, ჟურნალი სარკე 


Content on this page requires a newer version of Adobe Flash Player.

Get Adobe Flash player

სიახლეები
დღის სიახლეები
რა მოსწონთ თქვენ მეგობრებს

Alternative content

1521600
1521800 online